Wat is er nieuw op Hegel.net?

Kai Froeb

hegel.net is ter gelegenheid van het congres van de Internationale Hegel-Vereniging in Rome, 1–4 september 2026, volledig vernieuwd en uitgebreid — dit is versie 3. Aanvankelijke fouten zijn te verwachten; wij verontschuldigen ons daarvoor en verzoeken u ze te melden.

Deze pagina noemt wat sinds de laatste grote overwerking bijgekomen is. Oudere invoeren staan hier niet meer — wat langer dan een jaar terugligt, is ofwel vanzelfsprekend geworden of achterhaald.

De derde versie

hegel.net is opnieuw opgebouwd. Van buiten valt eerst op dat de pagina’s sneller laden en op de mobiele telefoon bruikbaar zijn; het wezenlijke ligt daaronder.

Twee commentaren op Hegels hoofdwerken

Een doorlopend commentaar op de Logica in achttien hoofdstukken en een op de Rechtsfilosofie in negen delen. Ze volgen de gang van de zaak, niet de paragraaftelling, en kunnen in één stuk gelezen worden of om op te zoeken worden gebruikt.

Een glossarium van de begrippen

268 items leggen uit wat Hegel onder Aufhebung, Maß of Wesen verstaat — en waar het begrip in zijn werken staat. In de tekst van de commentaren is elk begrip bij de eerste vermelding gelinkt, herkenbaar aan een hoger geplaatste G.

Waar een begrip overeenkomt met een plaats in het systeem, staat de uitleg ook onder de driehoek zelf.

De geschiedenis van de Hegel-receptie

257 artikelen van Hegels dood tot heden: hoe zijn school de erfenis beheerde en daaraan uiteenviel, hoe Marx, Kierkegaard en de analytische filosofie het systeem bestreden, hoe zijn aanspraak na 1945 weer werd opgepakt. Een voorproef op een driedelige uiteenzetting.

Naar het overzicht.

Pagina’s over de mensen rond Hegel

De personenpagina voert ze allemaal op met levensdata, hun verhouding tot Hegel en hun plaats in het systeem — te filteren naar rol: bronnen, tijdgenoten, leerlingen, onderwerp van zijn behandeling en de auteurs van deze pagina’s. Waar een naam in de tekst voorkomt, leidt hij bij de eerste vermelding daarheen.

Thema’s dwars door het systeem

De boom ordent naar het begrip, de werken naar hun gang. Dwars daarop staan de thema’s: wie rond 1800 in Jena was, wie bij de Spinozismusstrijd hoorde, welke opstellen over de praxis gaan. Een persoon of een opstel kan onder meerdere thema’s staan — dat kan een boom niet.

Veelgestelde vragen

De FAQ is uitgebreid en in zeven delen gegliederd, die op elkaar volgen en doorbladerbaar zijn:

Hoe begin ik? — uitgaven, volgorde, waarvan af te raden is
De Logica — dialectiek, Aufhebung, tegenspraak
De natuur — natuurwetenschap, evolutie, de planeetbanen
De geest — vrijheid, staat, kunst en religie
Het systeem — de drie cirkels, geslotenheid
Politiek en verwijten — Pruisen, totalitarisme, Afrika
De uitwerking — Marx, existentiefilosofie, heden

Elk antwoord noemt de plaats bij Hegel en, waar er een is, het uitvoerige artikel.

Kruisverwijzingen tussen de artikelen

Bijna driehonderd verwijzingen verbinden artikelen die uiteen liggen en bij elkaar horen. Ze dragen een teken voor hoe ze samenhangen — of het ene op het andere inwerkt, of beide hetzelfde behandelen, of ze elkaar tegenspreken. Het overzicht van de tekens legt ze uit.

Even belangrijk: de driehoeken zelf dragen nu een teken voor hoe ze gegliederd zijn. Niet elke drieslag bij Hegel is dezelfde — sommige volgen de begripsontplooiing, sommige een tijdsvolgorde, sommige ordenen naar werelddelen. Dat was tot nu toe alleen toegankelijk voor wie het aan de namen aflas. De tekens maken het zichtbaar, en de ordeningswijzen leggen uit wat elk betekent.

Vroeger had elke taalversie zijn eigen menu. De Duitse had de meeste punten, de Engelse de op-één-na-meeste — maar niet dezelfde: wat hier stond, ontbrak daar en omgekeerd. De overige talen hadden er slechts een kleine selectie van.

Nu hebben allemaal in wezen dezelfde items. Uitzonderingen zijn er alleen waar de zaak zelf aan een taal gebonden is: de luisterboeken zijn Duits, het spel bestaat niet in het Nederlands.

De reden is meer dan liefde voor de orde. Wie een pagina in zijn taal leest en een menupunt mist, weet niet of de zaak er niet is of alleen de vertaling ontbreekt. Beide zijn een mededeling — maar alleen de tweede is waar, en dat was tot nu toe niet te zien.

Een geannoteerde bibliografie over de Logica

Nieuw is een bibliografie die niet opsomt, maar beoordeelt: wat een boek behandelt, waar zijn sterkte ligt, voor wie het geschikt is en waarvan af te raden is. Ze omvat de commentaren op de Logica van Erdmann tot Stekeler-Weithofer, de Angelsaksische literatuur en de inleidingen.

Daaruit zijn de aanbevelingen in de FAQ getrokken — wie het vandaag loont te lezen en waarom.

Bij vergelijking met ons begrippensysteem blijkt dat de bibliografie verder reikt dan de driehoeken: Houlgate, Winfield, Maybee en Iber worden daarin besproken, maar hebben in het systeem nog geen plaats. Dat is werk dat nog moet gebeuren.

Uitbreidingen in het systeem zelf

De geschiedenis van het Duitse idealisme is gepreciseerd en uitgebreid, volgens de indeling van Johann Eduard Erdmann — een leerling die Hegels ordening kende en probeerde die voor de tijd na hem voort te zetten.

De tijd na Hegel is nieuw: Kai Froeb heeft geprobeerd hem, samen met Claude, vanuit de geschiedenis van de Hegel-receptie te ordenen. Dat is een poging en niet meer — op veel plaatsen nog grof, op sommige zeker onjuist. Hij zal verder verbeterd en aangevuld worden, en suggesties en correcties zijn nadrukkelijk welkom. In de natuurfilosofie zijn de aanvullingen uit 2020 volledig doorgenomen, gecorrigeerd en uitgebreid:

Zon, licht en sterren
De chemische stoffen
Het geïsoleerde leven — de cel
De bijzondere plantensoorten
Geslacht en soorten in het dierenrijk
De boeken van de Bijbel Voor alle vijf de gebieden ligt nu een werkplaatsverslag voor: wat daarbij lukt, wat niet, en waaraan dat ligt.

Alles wat wij hebben toegevoegd en niet bij Hegel staat, is met vierkante haken kenbaar gemaakt.

De filosofie na Hegel, opnieuw geordend

De tak achter Hegels eigen filosofiegeschiedenis had een gliedering, maar geen toewijzing: van 542 hoofdstukken van de receptiegeschiedenis hingen er 142 aan één enkel knooppunt. Nu staat elk waar het hoort — of uitdrukkelijk nergens.

De drie takken heten Het gegevene, Het verdacht en De terugkeer naar de grond. Elk mislukt aan zichzelf, en daaruit volgt de volgende: het positivisme kan zichzelf niet positivistisch funderen, en wie alles ontmaskert, ontmaskert ook zichzelf.

Een werkplaatsverslag zegt hoe wij geordend hebben en wat open blijft — bijvoorbeeld de levensfilosofie, waarvoor geen plaats te vinden was die stand hield.

Twee excursen zijn voorbereid, voor vragen die een drieledige indeling niet verdragen: de ideeëngeschiedenis van de wortels van het fascisme en de Hegelianen in het nationaalsocialisme. De teksten daarover volgen.

De geschiedenis na Hegels dood

Hegels wereldgeschiedenis eindigt met de periode van het liberalisme — dus met zijn eigen heden. Wat daarna kwam, stond tot nu toe als drie trefwoorden vermeld. Nu is het gegliederd:

Elk tijdperk heeft drie momenten, zo dicht als de Reformatie en niet dichter. Het laatste is opzettelijk leeg: Wat nog uitstaat. Michelet heeft het gewaagd de toekomst te beschrijven; ze is anders uitgevallen.

Een werkplaatsverslag zegt hoe wij geordend hebben en wat daaraan twijfelachtig blijft — vooral dat de drie antwoorden op 1914 naast elkaar staan, zonder gelijkwaardig te zijn.

Zes plaatsen verbinden deze geschiedenis met de filosofie na Hegel. De verwijzingen zeggen telkens van welke aard de verbinding is: hetzelfde onderwerp, vooruitgrijpen of tegenspraak. Want filosofie en geschiedenis stemmen niet overeen, en dat is bij Hegel zelf al zo.

Wat nog komt

De vertaling in de overige twaalf talen. De commentaren, het glossarium, de receptiegeschiedenis en de personenpagina’s zijn tot nu toe alleen in het Duits beschikbaar, sommige ook in het Engels.

Wie wil helpen bij het vertalen of een fout wil melden: de contactgegevens staan onder Info.

Oudere nieuwsberichten stonden tot augustus 2026 onder Wegen door de bijdragen en zijn daar verwijderd.