Bruno Bauer

Bruno Bauer (1809–1882) voerde de negatieve dialectiek tot haar logische einde. Aanvankelijk rechtshegeliaan en feitelijk bezorger van de tweede druk van Hegels godsdienstfilosofie, ontwikkelde hij later de opvatting van de “zuivere kritiek”: al het positieve is van het vrije zelfbewustzijn vervreemd en moet daarom worden ontkend. “Alles wordt slechts gesteld om ontkend te worden; zodra het erkend wordt, houdt het op waar te zijn.”

Het verschil met Hegel is beslissend. Hegels negativiteit is bepaalde negatie, die iets positiefs voortbrengt; Bauers negativiteit laat geen synthese toe. Dat ligt niet in Hegel besloten, maar is de omkering ervan — en loopt vooruit op de postmoderne deconstructie: kritiek zonder constructief alternatief.

Het gerechtvaardigde inzicht ligt erin dat elke positivering heerschappij kan worden en daarom kritiek behoeft — een gedachte met een rationele kern in een tijd waarin de hegeliaanse filosofie tot staatsideologie was verstard. De aporie is dat de zuivere kritiek inhoudsloos wordt: uiteindelijk bekritiseerde Bauer ook zijn eigen vroegere standpunten.

Zijn academische loopbaan eindigde met zijn wending naar het linkshegelianisme. In Bonn doceerde, woonde en schreef hij een tijd lang samen met Karl Marx, die hij steunde.